Successieplanning

Successieplanning

Als je zelf niets onderneemt, bepaalt de wet wie je erfgenamen zijn en op welk deel ieder van hen recht heeft. Binnen de Europese Unie is dat het erfrecht van je laatste gewone verblijfplaats1.

Wat is successieplanning?

Successieplanning houdt in dat je bij leven stappen onderneemt om je vermogen over te dragen aan je nabestaanden. Door vooraf actie te ondernemen, kun je

  • Bepaalde nabestaanden beschermen of bevoordelen
  • (Een deel van) je vermogen nalaten aan andere dan je wettelijke erfgenamen
  • De successierechten of erfbelasting die je erfgenamen moeten betalen, verlichten
  • De erfenis vervroegen door vermogensoverdrachten vóór je overlijden
We bespreken hier de wettelijke regelingen en mogelijkheden voor successieplanning in België.

Je samenlevingsvorm is bepalend

De samenlevingsvorm waarvoor jij en je partner kozen, is van groot belang om te bepalen wat de langstlevende erft.

  • Feitelijk samenwonenden erven juridisch gezien niet van elkaar
  • Bij wettelijk samenwonenden erft de langstlevende partner het vruchtgebruik van de woning en van de inboedel
  • Gehuwde partners zijn wettelijk reservataire erfgenamen2 van elkaar

Huwelijkscontract

Met een huwelijkscontract kun je je partner bevoordelen. Je kunt

  • Bepaalde eigen goederen inbrengen in het gemeenschappelijke vermogen
  • Bepalen dat de langstlevende meer dan de helft uit de gemeenschap ontvangt. Je kunt zelfs laten vastleggen dat de langstlevende de hele gemeenschap ontvangt. Dat laatste wordt de 'langst leeft, al heeft'-clausule genoemd. Er hangt echter een hoog prijskaartje aan die clausule met betrekking tot de successierechten of erfbelasting.
  • Keuzemogelijkheden opnemen in je huwelijkscontract. In zo’n keuzebeding kun je bijvoorbeeld bepalen dat de langstlevende bij het overlijden van de partner kan kiezen om alle of een deel van de gemeenschappelijke goederen in volle eigendom te krijgen of alleen in vruchtgebruik. Dat heeft als voordeel dat de langstlevende die keuze kan maken op basis van de concrete omstandigheden op het ogenblik van het overlijden: zijn leeftijd en gezondheidstoestand, de relatie met de kinderen, ...

Met een huwelijkscontract kun je ook kinderen uit een vorige relatie beschermen.

Deze aanpassingen hebben betrekking op de verdeling van het vermogen bij overlijden. Sommige wijzigingen kunnen leiden tot een hogere erfbelasting of successierechten. Het is belangrijk om alle aspecten mee te nemen in je beslissing en je te laten adviseren door een notaris.

Testament

Testament

Met een testament kun je een deel van je vermogen nalaten aan een zelfgekozen begunstigde, zonder te raken aan het voorbehouden gedeelte van je reservataire erfgenamen2. Bij een testament gaan de nagelaten goederen pas bij overlijden naar de begunstigde. Een testament kun je altijd herroepen. De begunstigden zijn successierechten of erfbelasting verschuldigd op hetgeen ze via testament ontvangen.

Schenking

Met een schenking kun je bij leven goederen overdragen aan een dierbare naar keuze. Ook hier moet je rekening houden met het voorbehouden gedeelte van je reservataire erfgenamen2.

De persoon die de schenking ontvangt, wordt de begiftigde genoemd.

In de praktijk wordt er vaak geschonken met voorbehoud van vruchtgebruik. Zo behoud je als schenker levenslang het vruchtgebruik (bijv. rente, huuropbrengsten) van het geschonken goed en behoud je ook de controle over het goed (de begiftigde kan niet alleen over het goed beschikken).

Schenking van onroerende goederen

Als je een onroerend goed wilt schenken, moet je naar een notaris gaan. De schenkingsakte wordt dan geregistreerd en je betaalt schenkbelasting (Vlaams Gewest) of schenkingsrechten (Brussels Hoofdstedelijk en Waals Gewest). In Vlaanderen is de schenkbelasting voor onroerende goederen sinds 1 juli 2015 verlaagd, zodat het schenken van onroerende goederen aantrekkelijker is geworden.

Schenking van roerende goederen

Je kunt op verschillende manieren roerende goederen schenken

Via een Belgische notaris

Je betaalt schenkbelasting. Er zijn geen successierechten of erfbelasting meer verschuldigd bij het overlijden van de schenker.

Via een bankgift of via een buitenlandse notaris

Bij een bankgift schrijf je geld of effecten over van je bankrekening naar de rekening van de begiftigde. Om de bankgift te kunnen bewijzen, is een aangetekend 'pacte adjoint' nodig waarin vermeld staat dat het om een schenking gaat.

Je betaalt geen schenkbelasting. Op de geschonken goederen zijn alleen successierechten of erfbelasting verschuldigd als

  • de schenker overlijdt binnen 3 jaar na de schenking
  • de schenker inwoner is van het Vlaams Gewest op het tijdstip van overlijden en na 1 juni 2016 een schenking met voorbehoud van vruchtgebruik van roerend vermogen deed via een buitenlandse notaris. Ongeacht hoeveel tijd er verloopt tussen de schenking en het overlijden, zal er dan altijd erfbelasting verschuldigd zijn.

Wanneer je de begeleidende documenten bij de bankgift of de schenkingsakte van de buitenlandse notaris ter registratie aanbiedt, is schenkbelasting verschuldigd. In dat geval betaal je geen successierechten of erfbelasting meer bij het overlijden van de schenker.

Levensverzekering

Met een levensverzekering kun je iemand begunstigen bij je overlijden of tijdens je leven, altijd rekening houdend met het voorbehouden gedeelte van je reservataire erfgenamen2. Zo kan het nuttig zijn je kleinkinderen te begunstigen. Omdat ze tegen de tarieven rechte lijn en apart belast worden, zullen ze in totaal minder erfbelasting verschuldigd zijn. De belasting wordt immers gespreid over meer erfgenamen.

Wanneer de verzekerde gebeurtenis zich voordoet (je overlijden of de einddatum van het verzekeringscontract) keert de verzekeringsmaatschappij een kapitaal uit aan wie in het contract als begunstigde werd aangeduid. Zolang de verzekerde gebeurtenis zich niet voordoet, kun je een levensverzekering in principe altijd afkopen of de begunstiging wijzigen.

De contractuele begunstiging met een levensverzekering heeft voorrang op de bepalingen van het huwelijkscontract en het testament. Op basis van de begunstigingsclausule wordt rechtstreeks, dus buiten de nalatenschap om, aan de begunstigde(n) uitgekeerd. Dat kun je vermijden door als begunstigde 'de nalatenschap' aan te duiden. Dan krijgt de uitkering dezelfde bestemming als de rest van de nalatenschap van de overleden verzekeringnemer. Op de uitkering zijn successierechten of erfbelasting verschuldigd.

Successieplanning met levensverzekeringen gebeurt zowel met spaarverzekeringen met een gegarandeerde interestopbrengst (tak 21) als met beleggingsverzekeringen gekoppeld aan beleggingsfondsen (tak 23).

De verzekeringnemer3 van de polis is het best dezelfde persoon als de verzekerde4. Op die manier vermijd je dat de verzekering bij overlijden van de verzekeringnemer geblokkeerd blijft zolang de verzekerde nog in leven is.

Tontine- of aanwasbeding

Als niet-gehuwde samenwonende partners kun je elkaar ook bevoordelen met een tontine- of aanwasbeding. Vraag daarvoor zeker professioneel advies.

Deze regel geldt in alle landen van de Europese Unie, met uitzondering van Denemarken, het Verenigd Koninkrijk en Ierland.

2 Reservataire erfgenamen zijn de afstammelingen, de bloedverwanten in opgaande rechte lijn (als er geen afstammelingen zijn) en de langstlevende huwelijkspartner. Zij hebben recht op een bepaald gedeelte van je nalatenschap, de zogenaamde reserve. Bij overlijden komt de helft van het gemeenschappelijke vermogen toe aan de langstlevende huwelijkspartner en erft die het vruchtgebruik over de volledige nalatenschap (= de andere helft van het gemeenschappelijke vermogen en het eigen vermogen van de overleden partner). Als er geen kinderen zijn, gaat de volledige gemeenschap in volle eigendom naar de langstlevende partner. Het huwelijksstelsel waaronder je getrouwd bent, bepaalt welk deel van het vermogen gemeenschappelijk is.

3 De persoon die de polis sluit en de premies betaalt.

4 Een levensverzekering wordt gesloten op het leven van de verzekerde. Zijn overlijden of 'in leven zijn' op de einddatum bepaalt of de verzekeraar moet uitkeren.

Is deze pagina nuttig voor jou? Ja Neen