Regel je erfenis zelf met een testament

Regel je erfenis zelf met een testament

De wet bepaalt wie je erfgenamen zijn. Toch heb je een zekere vrijheid om zelf je erfenis te regelen met een testament.

Wanneer is een testament zinvol?

testament opmaken

Met een testament kun je

  • Bepaalde nabestaanden beschermen of bevoordelen
  • (Een deel van) je vermogen nalaten aan anderen dan je wettelijke erfgenamen
  • De successierechten of erfbelasting voor je erfgenamen verlichten
  • Een voorwaarde koppelen aan de erfenis

Overlijden met internationale aspecten

Bij een overlijden met internationale aspecten zijn er regels die bepalen welk erfrecht precies van toepassing is. In Europa1 is dat in principe het recht van de laatste gewone verblijfplaats. Daar kan van afgeweken worden door in een testament een rechtskeuze te maken. In Europa kun je enkel kiezen voor het erfrecht van je nationaliteit.

Voorbeeld

Stel dat je als Belg je gewone verblijfplaats in Frankrijk hebt, en daarnaast een woning bezit in Spanje en een woning in de US, dan is normaal het Franse erfrecht van toepassing op je nalatenschap, ook op je onroerende goederen in Spanje en de Verenigde Staten. Met een testament kun je het Belgische erfrecht van toepassing maken.

Hoe maak je een testament op?

Er bestaan drie soorten testamenten

1. Eigenhandige of onderhandse testament

Het eigenhandige testament schrijf, dateer en onderteken je volledig zelf. Het voordeel is dat er geen derde moet tussenkomen.

2. Authentieke of notariële testament

Dit testament dicteer je aan een notaris in aanwezigheid van twee getuigen of een tweede notaris. Jijzelf, de notaris(sen) en de getuigen ondertekenen het.

3. Internationale testament

Het internationale testament is nuttig voor Belgen of personen die in België verblijven, maar van wie het testament gedeeltelijk in het buitenland zal worden uitgevoerd. Je biedt het aan de notaris aan, die er in aanwezigheid van twee getuigen een verklaring van opmaakt.

Elk testament heeft zijn voordelen en beperkingen

  • Het eigenhandige testament kost niets, tenzij je het in bewaring geeft bij een notaris. Het biedt minder zekerheid dan een notarieel testament omdat het kan worden betwist en fouten mogelijk zijn.
  • Het notariële testament is duurder, maar biedt de meeste zekerheid. Je kunt geen fouten maken met de juridische en technische formulering van het testament. De betrokkenheid van de notaris garandeert je dat je testament geldig is. Je bent ook zeker dat het testament bij je overlijden niet verloren zal zijn gegaan.
  • Het internationale testament is nuttig voor een wereldburger en biedt dezelfde rechtszekerheid als het authentieke testament.

De begunstiging of de inhoud van het testament

Bij het opstellen van een testament moet je er rekening mee houden dat je niet mag raken aan het voorbehouden gedeelte van de reservataire erfgenamen2. Als je in je testament beschikt over meer dan het beschikbare gedeelte kunnen de reservataire erfgenamen eisen dat dit teveel terug in de nalatenschap wordt gebracht.

Wat je in je testament nalaat aan een persoon, is een legaat. De begunstigde persoon noemt men de legataris.

Naargelang van de omvang van het legaat zijn er drie soorten te onderscheiden.

1. Het algemene legaat

Je laat al je goederen na aan de legataris(sen).

2. Het legaat onder algemene titel

Hierbij laat je in je testament het volgende na

  • Een bepaald breukdeel (bijvoorbeeld 1/4e) van al je goederen
  • Of al je roerende goederen
  • Of al je onroerende goederen
  • Of een gedeelte of breukdeel van je roerende goederen
  • Of een gedeelte of breukdeel van je onroerende goederen

De begunstigde(n) noemt men legataris(sen) onder algemene titel.

3. Het bijzondere legaat

Hierbij laat je in je testament een of meer welbepaalde goederen (bijvoorbeeld: je vleugelpiano, je postzegelverzameling, ...) na aan de legataris(sen), in dat geval bijzondere legataris(sen) genoemd.

Alleen de algemene legataris moet een aangifte van nalatenschap indienen. De algemene legataris en de legataris onder algemene titel zijn verplicht de schulden van de nalatenschap te betalen, tenzij het testament uitdrukkelijk bepaalt dat ook de bijzondere legataris dat moet doen (die schulden betaal je als legataris alleen als je de erfenis aanvaardt).

Bijzondere clausules

Restlegaat

Het restlegaat is interessant voor koppels zonder kinderen.

Bij een restlegaat stel je twee legatarissen aan in één testament. De eerste legataris erft in eerste instantie alles. Wat na zijn dood overblijft - de 'rest' - gaat niet naar zijn wettelijke erfgenamen, maar naar de tweede legataris die jij hebt aangewezen in je testament. Op die manier kun je ervoor zorgen dat jouw eigen vermogen na het overlijden van je partner naar je eigen familie overgaat, eerder dan naar de erfgenamen van je partner.

Wat zijn de fiscale gevolgen van een restlegaat?

De eerste legataris is erfbelasting of successierechten verschuldigd, zoals bij een gewoon legaat. De tweede legataris betaalt erfbelasting op wat overblijft. Voor de bepaling van het tarief van deze tweede nalatenschap wordt rekening gehouden met de verwantschapsband tussen jou en de tweede begunstigde.

'Verdeel-en-heers'-testament

Het 'verdeel-en-heers'-testament is interessant als je kleinkinderen hebt.

Door je nalatenschap over meerdere personen te verdelen, betaalt elke erfgenaam minder successierechten of erfbelasting. Elke erfgenaam ontvangt een kleiner netto-erfdeel en betaalt zo op zijn deel een lager tarief aan successierechten3.

Duolegaat

In het duolegaattestament duid je twee begunstigden aan. Je stelt bijvoorbeeld een erkende vzw aan als begunstigde (algemene legataris) met de opdracht

  • Een bijzonder legaat uit te keren aan je dierbare (de bijzondere legataris)
  • En de successierechten of de erfbelasting te bekostigen die je dierbare normaal zou moeten betalen

Zo laat je je dierbare iets na zonder dat die kosten moet betalen en doe je tegelijkertijd aan liefdadigheid. Dit is een optie die voornamelijk gebruikt wordt door mensen zonder kinderen.

Herroeping van een testament

Een testament kun je altijd herroepen of aanvullen als de omstandigheden veranderen of als je anderen wilt begunstigen.

Deze regels zijn van toepassing op overlijdens vanaf 17 augustus 2015 op grond van de Europese erfrechtverordening. Deze erfrechtverordening is van toepassing in alle landen van de Europese Unie, met uitzondering van Denemarken, het Verenigd Koninkrijk en Ierland.

2 Reservataire erfgenamen zijn de afstammelingen, de bloedverwanten in opgaande rechte lijn (als er geen afstammelingen zijn) en de langstlevende huwelijkspartner. Zij hebben recht op een bepaald gedeelte van je nalatenschap, de zogenaamde reserve.

Dit is alleen het geval wanneer de successierechten of erfbelasting per erfgenaam afzonderlijk worden berekend, dus alleen bij erfgenamen in rechte lijn, huwelijkspartners of broers en zussen.

Is deze pagina nuttig voor jou? Ja Neen