Wij spelen Schaak, zij spelen Go

Wie als ondernemer handeldrijft met China wordt geconfronteerd met een land dat zichzelf volledig transformeerde. Tom Van de Weghe analyseert en ontrafelt de dieperliggende motoren die maken dat de Chinese economie een wereldwijde impact genereert. Van DeepSeek over het nieuwe Vijfjarenplan naar de digitale Zijderoute. Een boeiende en noodzakelijke ondernemersreis met roadmap.

Het China waarmee Europese bedrijven en beleidsmakers vandaag samenwerken, bestaat niet meer. Een scherpe vaststelling waarmee journalist en China-kenner Tom Van de Weghe zijn keynote opende op het jongste AsiaPacific-event van KBC Commercial Banking.

Toen Van de Weghe in 2004 als VRT-correspondent naar China trok, schoot hij zijn eerste reportage in een fabriek voor houtenvloeren van een Belgische ondernemer. Daar ontmoet hij Smiley, een jonge Chinese arbeider die in de fabriek woont en werkt. Twintig jaar later duikt Smiley opnieuw op, dit keer via een videoboodschap: hij is wereldwijd productiedirecteur, bezoekt fabrieken in verschillende continenten en noemt zichzelf miljonair. Zijn persoonlijk verhaal is een schitterende metafoor voor China: van lage lonen en uitvoerend werk naar schaalvergroting, competentie en zelfvertrouwen.

Die transformatie is volgens Van de Weghe intussen compleet. China is niet langer alleen maar “de fabriek van de wereld”, maar almaar meer ook haar ingenieur. Het kantelpunt blijkt opvallend recent, in januari 2025, wanneer een Chinees AI-model met de naam DeepSeek wereldwijd opschudding veroorzaakt. Het model is even krachtig als de beste Amerikaanse alternatieven, maar werd gebouwd met 90 procent minder rekenkracht. Dat is geen toeval, stelt Van de Weghe, maar het directe gevolg van Amerikaanse sancties die China afsneden van geavanceerde chips. Schaarste dwong tot radicale efficiëntie en creativiteit, en precies daar ontstond innovatie.

Wat daarna gebeurt, typeert volgens hem de Chinese aanpak. DeepSeek groeit in enkele dagen uit van een technologisch experiment tot een nationaal symbool. De verlegen it-nerd verschijnt naast president Xi Jinping op de nationale televisie, AI wordt van de ene dag op de andere een nationale obsessie en ouders eisen dat hun kinderen Python leren. Het moment verandert niet alleen China’s Tech landschap, maar ook het concurrentieveld waarin Europese bedrijven opereren. Chinese leveranciers en concurrenten hebben het gezien – en handelen ernaar.

Volgens Van de Weghe zijn er verschillende motoren die deze versnelling mogelijk maken. Staatssteun speelt daarin een cruciale rol, maar niet op de klassieke, logge manier die Europeanen vaak verwachten. China combineert massale middelen met grote precisie: start-upfondsen, lokale R&D-subsidies, staatsbedrijven als ankerklanten en nationale venture-capitalfondsen die meefinancieren. Een tweede belangrijke motor is de nieuwe generatie ondernemers: ze zijn jong, technisch geschoold, vaak met STEM-diploma’s van topuniversiteiten, en fundamenteel anders dan hun voorgangers. Zij zien de overheid niet als een te omzeilen obstakel, maar als een bondgenoot binnen één geïntegreerd systeem van staat en markt.

Dat systeem levert resultaten op. In amper twee jaar tijd groeit het aantal Chinese AI-modellen van enkele tientallen naar meer dan vijfhonderd. De concurrentie is moordend – China heeft er zelfs een woord voor: involution of involutie, extreme competitie met dalende opbrengsten – maar precies die druk zuivert de markt. Zwakke spelers verdwijnen en de overlevers komen gehard uit de strijd. Ze combineren snelheid, prijs en kwaliteit op een manier die wereldwijd competitief is.

Tegelijk wijst Van de Weghe op een paradox: China bouwt AI van wereldklasse, maar slaagt er voorlopig niet echt in om die technologie commercieel te verzilveren. De consumenteninkomsten blijven beperkt in vergelijking met de VS. En net daar ziet hij een mogelijke Europese hefboom. Europese bedrijven zijn traditioneel sterker in commercialisering, merkopbouw en duurzame businessmodellen. Die kloof is geen garantie, maar wel een kans, zolang Europa snel genoeg handelt.

Want de dreiging zit volgens Van de Weghe niet in Chinese AI-modellen op zich, maar in wat de Chinese bedrijven ermee dóén. China speelt een ander AI-spel dan Silicon Valley. Waar de VS focust op het bouwen van hét krachtigste model en droomt van AGI (Artificial General Intelligence), zet China in op AI overal uitrollen, zo snel en zo goedkoop mogelijk. AI als ‘infrastructuur’, zoals elektriciteit: je hebt niet ’s werelds krachtigste dynamo nodig om een miljard huizen te verlichten, je hebt er een nodig die goed genoeg is in combinatie met een uitstekend elektriciteitsnet. Overal beschikbaar en onmiddellijk toepasbaar. Dat vertaalt zich in 'dark factories', fabrieksgebouwen zonder licht, gerobotiseerde productielijnen en een ongeziene integratie van AI in productie, logistiek en landbouw.

Die logica stopt niet aan de Chinese grens. Via wat Tom Van de Weghe de “digitale zijderoute” noemt, rolt China Cloud infrastructuur, AI-modellen en datacenters uit in Zuidoost-Azië, het Midden-Oosten, Afrika en Latijns-Amerika. Landen als Singapore, Brazilië en Maleisië kiezen steeds vaker voor Chinese technologie, niet uit ideologische overwegingen, maar uit een kosten-batenlogica. Voor Europese bedrijven met klanten in die regio’s is dat geen toekomstscenario, maar een actuele realiteit.

Europa en vooral België staat daarbij in een wat ongemakkelijke positie. Ons land is vandaag immers al een belangrijke logistieke draaischijf in de China–Europa-handel, met spoorverbindingen die Chinese provinciesteden rechtstreeks met Antwerpen verbinden. Tegelijk groeit de afhankelijkheid: van zeldzame grondstoffen tot batterijen, van EV’s tot cloudinfrastructuur. Afhankelijkheden die ooit economisch leken, worden almaar vaker operationele en geopolitieke risico’s.

Toch mogen we volgens Van de Weghe niet in doemdenken vervallen, ook al wordt de ‘Window of opportunites' almaar kleiner, we mogen onze eigen kracht niet vergeten. China kampt wel degelijk met reële structurele problemen: een vastgoedcrisis, deflatie, jeugdwerkloosheid en overcapaciteit in meerdere sectoren. Maar onderschatting is gevaarlijk, waarschuwt hij. Zelfs als veel bedrijven sneuvelen, komen de overblijvers sterker terug, gesteund door schaal, automatisering en staatsmacht.

De kernvraag voor Europa is dan ook niet of samenwerking met China wenselijk is, maar hoe. Wie relevant wil blijven, moet zijn blootstelling opnieuw in kaart brengen, voorbij tier 1 kijken, en beseffen dat leveranciers van vandaag concurrenten van morgen kunnen zijn. Tegelijk blijven er openingen: in diensten, groene financiering, de zilveren economie zoals pensioenen, financiële infrastructuur en het premiumsegment van de consumentenmarkt. Maar die kansen vragen snelheid, strategisch inzicht en vooral: actie.

Maar we moeten vooral ons eigen spel spelen, zo vindt Van de Weghe. En met de spel-metafoor krijgen we een afsluiter die blijft hangen. Het oudste bordspel ter wereld is Go of 'Weiqi', Chinees en moeilijk. De kern van het Go-spel: je wint niet door je tegenstander frontaal aan te vallen of te vernietigen (denk aan schaak), maar door ruimte te omsingelen. China denkt in patronen, in positionering, in lange lijnen. Denk maar aan de Chinese overnames van- of aandelen in havens en spoorwegen overal ter wereld, De uitdaging voor Europa is niet om dat spel te kopiëren, maar om het eigen spel te spelen – met transparantie, diversiteit en rechtstaat als strategische troeven. Tussen angst en opportuniteit ligt een brug. Maar alleen wie beweegt, geraakt erover.