Handelsovereenkomst tussen de EU en Mercosur: de laadste loodjes?
Economische opinie
Nu de eindejaarsfeesten achter de rug zijn, komt de ratificatie van de handelsovereenkomst tussen de EU en Mercosur weer op de voorgrond. De ondertekening van de veelbesproken handelsovereenkomst tussen de EU en de oprichtende Mercosur-landen (Brazilië, Argentinië, Uruguay en Paraguay) was aanvankelijk gepland voor 20 december 2025 maar de EU heeft echter extra tijd gekregen van de Mercosur-landen om enkele stakeholders te overtuigen die bezorgd zijn over de gevolgen van de overeenkomst voor de EU-landbouwsector en het milieu. Maar zelfs met de ondertekening van het handelsakkoord, is het werk voor de EU niet afgelopen.
Een lang proces
De onderhandelingen over de handelsovereenkomst tussen de EU en Mercosur slepen al aan sinds 2020 en zijn allesbehalve vlot verlopen. De inzet van de overeenkomst is dan ook groot: als de vrijhandelsovereenkomst wordt geratificeerd, ontstaat een van de grootste vrijhandelszones ter wereld, met meer dan 700 miljoen mensen in 31 landen. Mercosur is momenteel de tiende grootste handelspartner van de EU voor goederen, terwijl de EU de op één na grootste partner van Mercosur is. Op dit moment zijn Venezuela (dat sinds 2016 geschorst is als lid van Mercosur) en Bolivia (dat in juli 2024 tot Mercosur is toegetreden, maar nog aan alle verdragen en voorschriften van Mercosur moet voldoen voordat het de vrijhandelsovereenkomst tussen de EU en Mercosur kan ratificeren) uitgesloten van de overeenkomst. Bolivia zal waarschijnlijk wel in de komende jaren toetreden.
Een voorlopige overeenkomst
De handelsovereenkomst die momenteel op tafel ligt (officieel de Interim Trade Agreement (iTA) genoemd) is een tijdelijke overeenkomst die zal worden ingetrokken en vervangen door de grotere EU-Mercosur Partnership Agreement (EMPA), die ook een politieke en samenwerkingspijler heeft, zodra deze laatste geratificeerd is. De Europese Commissie nam de beslissing om de overeenkomst in twee teksten op te splitsen naar eigen zeggen om het implementatieproces te versnellen. Aangezien de inhoud van de iTA onder de exclusieve bevoegdheid van de EU valt, is alleen een gekwalificeerde meerderheid in de Europese Raad en een meerderheid in het Europees Parlement vereist, wat het ratificatieproces enigszins vergemakkelijkt. De EMPA daarentegen moet door alle EU-lidstaten afzonderlijk worden geratificeerd, een langdurig proces met veel mogelijke valkuilen.
Grote inzet
Het doel van de overeenkomst tussen de EU en Mercosur is het stimuleren van wederzijdse handel en investeringen, onder meer door het verlagen van tarifaire en niet-tarifaire belemmeringen. Na ondertekening zal de handelsovereenkomst (voor sommige producten geleidelijk) de tarieven op meer dan 90% van de verhandelde goederen afschaffen. Dit zal een aanzienlijke impact hebben op industrieproducten waarvoor hoge tarieven gelden, zoals auto's en auto-onderdelen (tarieven van respectievelijk 35% en 14-18%), machines (14-20%), kleding (35%) en chemische producten (tot 18%). Om de landbouwsector van de EU te beschermen, werden er allerlei mechanismen voorgesteld om de impact van het akkoord te beperken. Zo komen er tariefcontingenten voor gevoelige landbouwproducten zoals rundvlees, gevogelte, kaas, suiker en ethanol. Dat zijn de maximale hoeveelheden producten die aan een verlaagd of nultarief de EU mogen binnenkomen. Boven deze contingenten gelden opnieuw de oude tarieven. Bovendien zal de overeenkomst ook meer dan 350 EU-voedingsmiddelen en -dranken, waarvan 15 uit België, beschermen tegen imitatie uit Mercosur-landen. De overeenkomst omvat ook maatregelen om de strenge EU-normen inzake voedselveiligheid en dier- en plantgezondheid voor invoer in de EU te handhaven. Daarnaast bevat de overeenkomst afdwingbare verbintenissen op het gebied van milieu- en arbeidsrechten en verbetert zij de toegang van de EU tot belangrijke grondstoffen die cruciaal zijn voor de groene transitie.
Tegenstand
Het EU-Mercosur heeft zowel voor- als tegenstanders. De agro-sector is een van de meest zichtbare groepen in het EU-Mercosur-debat. Veel EU-boeren vrezen immers oneerlijke concurrentie vanuit de Mercosurlanden. In principe zullen landbouwproducten die ingevoerd worden in de EU moeten voldoen aan dezelfde duurzaamheids-, veiligheids- en gezondheidsnormen als in de EU geproduceerde goederen. Maar veel boeren vrezen dat dit in de realiteit niet zal gebeuren en dat de overeenkomst een ongelijk speelveld zal creëren.
De EU heeft verschillende voorstellen gedaan om de zorgen van de landbouwsector rond ongelijke concurrentie weg te nemen. Deze voorstellen omvatten vrijwaringsclausules, procedures voor het monitoren en onderzoeken van marktverstoringen, krachtige steunverbintenissen voor landbouwers en automatische remmen op handelsstromen in geval van marktonevenwichtigheden. Critici wijzen evenwel onder meer op de vage bewoordingen die worden gebruikt om sommige vrijwaringsmaatregelen te beschrijven en op de onzekerheid over de manier waarop de EU deze kan inzetten zonder geschillen over handelsverplichtingen te veroorzaken.
Een ander twistpunt is de mogelijke milieuschade die de overeenkomst zou kunnen veroorzaken, waarbij ontbossing een van de belangrijkste zorgen is. Een specifieke omstreden maatregel in dit verband is het herbalanceringsmechanisme. Deze bepaling stelt alle partijen in staat om geschillenbeslechtingsprocedures in te leiden als zij van mening zijn dat maatregelen van de andere partij de voordelen van de overeenkomst tenietdoen of aanzienlijk aantasten. Dit zou immers de deur open kunnen zetten voor betwistingen van EU-regelgeving zoals de ontbossingsregulering en het koolstofgrenscorrectiemechanisme (CBAM).
Niet alleen economische implicaties
De overeenkomst tussen de EU en Mercosur omvat meer dan alleen handel. Een andere belangrijke drijfveer achter de handelsovereenkomst ligt op geopolitiek en strategisch vlak. Met de overeenkomst wil de EU ook een tegenwicht bieden aan de groeiende invloed van China in Zuid-Amerika. De Mercosur-regio beschikt over belangrijke reserves aan kritieke grondstoffen die nodig zijn voor de groene transitie en de defensie-industrie, waaronder grafiet, lithium, nikkel, mangaan, zeldzame aardmetalen en niobium. Door meer van deze strategisch belangrijke grondstoffen uit Mercosur-landen in te voeren, hoopt de EU haar afhankelijkheid van China te verminderen. De handelsovereenkomst zou ook een extra stimulans kunnen zijn voor EU-bedrijven om hun toeleveringsketens van China naar Zuid-Amerika te verplaatsen. Dit zou op zijn beurt kunnen leiden tot een welkome instroom van investeringen voor de Mercosur-landen, waarvan er vele bezig zijn met het hervormen van hun lokale industrieën.
Het werk gaat door
De tijd zal leren of de bekommernissen van degenen die door de handelsovereenkomst tussen de EU en Mercosur worden getroffen, werkelijkheid zullen worden. Eén ding is zeker: de ondertekening van de overeenkomst is niet het eindpunt. Ten eerste omdat de iTA slechts een tijdelijk akkoord is en de meer uitgebreide EMPA nog door alle lidstaten moet worden goedgekeurd. Maar ook omdat de EU de brede impact van de overeenkomst op producenten, consumenten en andere belanghebbenden nauwlettend in de gaten zal moet houden.
Cora Vandamme - Senior economist KBC Group - cora.vandamme@kbc.be
Lees in dit verband ook het artikel 'Europa op het scherp van de snede’, met de analyse en visie rond geostrategie, geo-economie en geopolitiek van prof. David Crieckemans.
Disclaimer:
Tenzij uitdrukkelijk anders bepaald, heeft alle informatie die u hier raadpleegt of verkrijgt een vrijblijvende en zuiver informatieve waarde. Ze wordt naar best vermogen en op regelmatige tijdstippen bijgewerkt. KBC Bank NV geeft echter geen garanties wat betreft de actualiteit, accuraatheid, correctheid, volledigheid of geschiktheid voor een bepaald doel van deze informatie. De hier verstrekte informatie vormt geen advies of verkoopaanbod van producten of diensten en is niet bestemd voor commercieel gebruik. U blijft zelf volledig aansprakelijk voor de gevolgen van het gebruik dat u van deze informatie maakt. De intellectuele eigendomsrechten op de informatie, publicaties en gegevens die hier verstrekt worden, komen toe aan KBC Bank NV of aan derden en u moet zich onthouden van elke inbreuk hierop. Behoudens de uitdrukkelijk voorafgaande en schriftelijke toestemming van KBC Bank NV is elke overdracht, verkoop, verspreiding of reproductie van deze informatie verboden.