Economisch herstel in Duitsland: wachten op Godot?
Jarenlang gold Duitsland als de economische motor van Europa. Vandaag sputtert die motor al geruime tijd. De grootste economie van het continent groeit nauwelijks, haar industriële model staat onder druk en de vraag dringt zich op of Berlijn in staat zal zijn om het roer echt om te gooien. Wat zich vandaag in Duitsland afspeelt, is immers meer dan een tijdelijke inzinking: het is een zoektocht naar een nieuw economisch tijdperk.
Het meest veelzeggende cijfer is tegelijk het meest onthutsende: het reële bbp van Duitsland bevindt zich vandaag nog altijd ongeveer op het niveau van begin 2018. Terwijl andere grote economieën zich na de pandemie hebben herpakt, blijft Duitsland ter plaatse trappelen. De Verenigde Staten presteren sterker, Spanje maakt een duidelijke inhaalbeweging, Frankrijk houdt beter stand dan verwacht en zelfs Italië doet het vandaag beter dan in de jaren vóór corona. Voor een land dat decennialang symbool stond voor industriële kracht, exportsucces en economische stabiliteit is dat een ontnuchterende vaststelling.
Wie hoopt dat dit slechts een klassieke conjuncturele dip is, onderschat de ernst van de situatie. De Duitse groeivertraging begon immers al vóór de pandemie. Corona, de energiecrisis en de geopolitieke spanningen hebben de problemen wel uitvergroot, maar ze niet veroorzaakt. Wat vandaag zichtbaar wordt, is vooral de slijtage van een economisch model dat te lang vertrouwde op dezelfde recepten: sterke export, industriële dominantie, goedkope energie en een bijna ideologische afkeer van begrotingstekorten met onder-investeringen als gevolg.
Dat oude model verliest intussen op meerdere fronten tegelijk aan kracht. Investeringen in machines en uitrusting blijven achter, de bouwactiviteit is fors teruggevallen, de export van goederen ligt lager dan vroeger en ook de gezinsconsumptie levert nauwelijks een stevige bijdrage aan groei. Wat nog overeind blijft, is vooral overheidsconsumptie, aangevuld met een beperkte impuls vanuit ICT-investeringen. Maar dat is onvoldoende voor een sterke economische heropleving. Het is eerder een teken dat de klassieke private groeimotoren blijven haperen.
Opvallend is dat Duitsland niet in de eerste plaats lijdt aan een klassiek loonkostenprobleem. Natuurlijk spelen kosten een rol, zeker na de recente energiecrises, maar de kern van de malaise ligt dieper. De Duitse economie botst op structurele grenzen in een wereld die fundamenteel verandert. Geopolitieke fragmentatie, toenemende handelsconflicten, de energietransitie, digitalisering en de nood aan technologische vernieuwing zetten het land onder druk om zichzelf opnieuw uit te vinden. Duitsland moet niet alleen herstellen, het moet zich heruitvinden.
Daar komt bij dat de internationale omgeving voor Duitsland economisch veel moeilijker is geworden. De concurrentiedruk vanuit China treft net die sectoren waarin Duitsland traditioneel uitblonk, zoals de automobielindustrie en de machinebouw. Het handelsoverschot waar Duitsland jarenlang op kon bouwen, oogt daardoor almaar minder vanzelfsprekend. Tegelijk blijft energie een kwetsbare factor, zeker voor een economie met een grote energie-intensieve industriële basis. Nieuwe prijsschokken of geopolitieke escalaties kunnen het moeizame herstel dan ook snel opnieuw onderuithalen.
Maar een deel van de verantwoordelijkheid ligt ook gewoon in Berlijn zelf. Jarenlang koesterde Duitsland de Schwarze Null, het ideaal van begrotingen in evenwicht. Die budgettaire strengheid leverde een groot spaaroverschot op, maar ook een pijnlijke onder-investering in infrastructuur, digitalisering en modernisering van het overheidsapparaat. Macro-economisch is dat een paradox die zich nu wreekt: een economie die veel spaart, maar te weinig investeert in haar eigen toekomst, zadelt zichzelf op met veroudering en groeiverlies.
Precies daarom wordt de begrotingspolitiek nu de beslissende hefboom. De hoop is dat Duitsland een atypisch herstel kan inzetten, niet gedragen door klassieke exportgroei, maar door gerichte publieke investeringen in defensie, klimaat, infrastructuur, energie en digitalisering. Onder kanselier Merz is die beleidsomslag met tromgeroffel aangekondigd. Maar tussen intentie en uitvoering gaapt voorlopig nog een kloof. De implementatie is een heel stuk moeilijker dan gehoopt, en die moeizame uitvoering voedt samen met de nieuwe internationale schokken de economische onzekerheid.
Die onzekerheid vertaalt zich in het gedrag van gezinnen en bedrijven. De spaarneiging blijft uitzonderlijk hoog en de arbeidsmarkt, die lang verrassend veerkrachtig was, begint tekenen van verzwakking te vertonen. Dat is gevaarlijk, want een slabakkend vertrouwen kan het herstel nog maanden of langer uitstellen. Tegelijk schuilt daar ook een kans in, want mocht het vertrouwen onverhoopt terugkeren, kan dat opgepotte spaargeld omslaan in extra consumptie en investeringen. Dat zou toelaten dat Duitsland toch sneller herstelt dan vandaag mogelijk lijkt.
Voorlopig blijft het vooruitzicht somber. De groeiprognoses worden neerwaarts bijgesteld, al blijft herstel mogelijk. Veel hangt van de daadkracht van de regering af, maar ook van factoren die Duitsland zelf niet volledig controleert: de evolutie van energieprijzen, de internationale handel en geopolitieke conflicten.
Duitsland staat alleszins niet voor een gewone heropleving, maar voor een veel ingrijpender opdracht. Het land moet afstappen van een economisch model dat jarenlang uitstekend werkte, maar nu zichtbaar kraakt onder nieuwe wereldwijde omstandigheden. De echte vraag is niet of de groei ooit terugkomt, maar of Duitsland erin slaagt een nieuw model te bouwen waarin investeringen, innovatie en strategische weerbaarheid centraal staan. Vandaag draait Europa’s economische motor vierkant; als hij weer op toerental komt, zal zijn geluid anders moeten klinken dan voorheen.
Blijf op de hoogte
Binnenkort vind je op onze website het tweede deel in onze reeks over de Duitsland. Neem alvast ook een kijkje in ons nieuwsoverzicht met artikels over andere economische thema's.
Disclaimer:
Tenzij uitdrukkelijk anders bepaald, heeft alle informatie die u hier raadpleegt of verkrijgt een vrijblijvende en zuiver informatieve waarde. Ze wordt naar best vermogen en op regelmatige tijdstippen bijgewerkt. KBC Bank NV geeft echter geen garanties wat betreft de actualiteit, accuraatheid, correctheid, volledigheid of geschiktheid voor een bepaald doel van deze informatie. De hier verstrekte informatie vormt geen advies of verkoopaanbod van producten of diensten en is niet bestemd voor commercieel gebruik. U blijft zelf volledig aansprakelijk voor de gevolgen van het gebruik dat u van deze informatie maakt. De intellectuele eigendomsrechten op de informatie, publicaties en gegevens die hier verstrekt worden, komen toe aan KBC Bank NV of aan derden en u moet zich onthouden van elke inbreuk hierop. Behoudens de uitdrukkelijk voorafgaande en schriftelijke toestemming van KBC Bank NV is elke overdracht, verkoop, verspreiding of reproductie van deze informatie verboden.