Een fiscale valkuil voor samenwoners met een aanwasbeding op hun gezinswoning

Woont u samen en kocht u elk voor de helft uw gezinswoning met een aanwasbeding? Een aanwasbeding kan nuttig zijn om uw partner te beschermen, maar soms kunnen er fiscale gevolgen opduiken die u niet wilt. Het loont dan ook de moeite om de inhoud van uw aanwasbeding te laten nakijken door uw notaris.

Partners die feitelijk samenwonen erven niet automatisch van elkaar. Wilt u dat uw feitelijk samenwonende partner uw deel in de gezinswoning erft, bijvoorbeeld in vruchtgebruik of in volle eigendom? Dan kunt u een daarvoor een testament opmaken. Bedenkt u zich achteraf, dan kunt u uw testament altijd eenzijdig herroepen.

Partners die wettelijk samenwonen hebben wel een beperkt erfrecht. Uw wettelijk samenwonende partner erft namelijk het vruchtgebruik op uw deel in de gezinswoning en op de inboedel. Dat erfrecht is niet beschermd en kan met een testament ontnomen worden. Ook hier moet u een herroepbaar testament opmaken als u wilt dat uw partner uw deel van de gezinswoning in volle eigendom krijgt.

Zowel feitelijk als wettelijk samenwonende partners zijn in principe dan ook niet zeker dat zij het vruchtgebruik of de volle eigendom van de gezinswoning erven als hun partner overlijdt.
Hou ook rekening met het voorbehouden erfdeel van uw kinderen. Misschien is het niet altijd mogelijk om uw deel van de gezinswoning in vruchtgebruik of volle eigendom aan uw partner toe te kennen.

Koopt u met de partner waarmee u samenwoont een gezinswoning aan? En wilt u meer zekerheid en bescherming? Dan kunt u in de koopakte een aanwasbeding voorzien.

Een aanwasbeding is een overeenkomst tussen u en uw partner. Daarin staat dat het deel in een gezamenlijk goed van wie eerst sterft, zoals de gezinswoning, automatisch naar de langstlevende gaat. U kunt een aanwasbeding niet alleen stopzetten. Beide partners moeten akkoord zijn. Een aanwasbeding tast ook de rechten van reservataire erfgenamen zoals uw kinderen niet aan, behalve als er kinderen uit een vorige relatie zijn.

Het idee achter een aanwasbeding is dat beide partners een evenwichtige kans hebben om het deel van de ander te verkrijgen. Daarom ziet men een aanwasbeding als een kanscontract (contract onder bezwarende titel). Het is geen schenking op voorwaarde dat aan enkele voorwaarden voldaan is (zie verder).

U kunt kiezen hoe de aanwas gebeurt: in volle eigendom, in vruchtgebruik of in blote eigendom. U kunt ook overeenkomen dat de langstlevende zelf mag kiezen of die het aanwasbeding gebruikt. Dat heet dan een 'optioneel beding van aanwas'. Vaak staat in de akte dat het beding van aanwas eindigt als u en uw partner huwen.

1. Het aanwasbeding moet in een notariële akte zoals de aankoopakte staan.
2. Het moet betrekking hebben op welbepaalde, specifieke goederen.
3. U en uw partner hebben een gelijkaardige levensverwachting. Wie het aanwascontract afsluit, moet in eenzelfde gezondheidstoestand verkeren. Een groot leeftijdsverschil tussen partijen vormt een struikelblok. De kansen moeten namelijk evenwichtig zijn.
4. Er moet een gelijkwaardige inleg gebeuren. Een aanwasbeding is daarom in principe niet mogelijk als u niet elk voor de helft aankoopt.
   

Zijn die voorwaarden vervuld? Dan betaalt u geen successie- of schenkingsrecht bij een aanwas, maar wel verkooprecht op de waarde van het deel van de eerststervende partner in het vastgoed.

• In het Vlaams Gewest bedraagt sinds 1 januari 2022 het basisverkooprecht voor aankopen 12%
• In het Waals Gewest en Brussels Hoofdstedelijk Gewest bedraagt het basisverkooprecht 12,5%

Zijn de voorwaarden niet vervuld, bijvoorbeeld bij een groot leeftijdsverschil tussen u en uw partner? Dan is er op de helft van de goederen die in het aanwasbeding betrokken zijn toch successierecht verschuldigd. Dat geldt ook als er sprake is van fiscaal misbruik.

Een aanwasbeding geeft u dus de zekerheid dat u niet buiten spel wordt gezet als uw partner overlijdt. Het gaat wel samen met het verkooprecht.

Nochtans genieten partners die wettelijk samenwonen een vrijstelling van successierechten op het deel van de gezinswoning dat ze erven als hun partner overlijdt. Dat geldt ook voor partners die feitelijk samenwonen als ze voor het overlijden van hun partner minstens 3 jaar ononderbroken samenwoonden en een gemeenschappelijke huishouding voerden.

Een aanwasbeding voor uw gezinswoning is fiscaal dus meestal duurder dan de woning erven van uw partner door het wettelijke erfrecht voor partners die wettelijk samenwonen of door een testament.

U kunt een aanwasbeding in principe niet beëindigen zonder dat u en uw partner akkoord gaan. Dat geeft beiden de nodige zekerheid. Om het verkooprecht te vermijden, kunt u het aanwasbeding optioneel formuleren en daarnaast een testament opstellen.

Blijkt er bij overlijden een testament te zijn voor de gezinswoning in het voordeel van u als langstlevende partner? Dan kunt u daarop terugvallen en verkrijgt u als langstlevende het deel van uw partner in de gezinswoning zonder betaling van successierechten. U hoeft de aanwasoptie dan niet te gebruiken.

Had uw partner daarentegen geen testament in uw voordeel opgesteld of werd het testament inmiddels herroepen? Dan kunt u de aanwasoptie gebruiken en verkrijgt u toch nog het deel van uw partner in de gezinswoning. U moet dan wel verkooprecht betalen.

Neem dan contact op met uw private banker of wealth manager.